یادداشتی از محمدعلی عبداللهی؛

از فلسفه چه می خواهیم؟

از فلسفه چه می خواهیم؟

مهمترین عطای فلسفه برای بشر نگاه كلی است. این نگاه كلی ما را از اسارت خودپرستی نظری و عملی نجات می دهد. روزگار ما بیشتر از همیشه تاریخ نیازمند این نگاه است.


به گزارش جاویدانی به نقل از مهر، حجت الاسلام محمدعلی عبداللهی استاد پردیس قم دانشگاه تهران در یادداشتی به این سؤال پرداخته است که از فلسفه چه می خواهیم؟ نمی خواهم بگویم انتظار بشر عصر ما از فلسفه بیشتر از عصر و زمانهای دیگر است. عصر ما از بسیاری جهات نیازمند فلسفه است و می تواند از فلسفه درس های بسیار مهمی بیاموزد. خیلی از علوم کوشیده اند انسان را از زندان زمان و مکان، اینجا و الان، رها کنند. علم تاریخ ما را به اعماق تاریک و روشن زمان گذشته می برد. اختر شناسی ما را به مکان ها و کرات دیگر. فیزیکدانان تلاش می کنند قوانینی کشف کنند که در هر جهان ممکنی صادق باشد. در این صورت کسی که به صحنه دانش نگاه می کند به او این احساس دست می دهد که جهانی کلی است، اسیر اینجا و الان نیست. به قول حکیم ملأ صدرا: غایت حکمت این است که انسان جهانی عقلی شود شبیه جهان عینی. همه شاخه های دانش کم و بیش چنین کرده اند اما شاید بهترین صورت آن، همان باشد که فلسفه بدان اشتغال دارد. به گمانم غیرمعقول نباشد که از اهل زمانه بخواهیم بگذارند عده ای اندک خرج و برج خویش را به گردن دیگران بگذارند و فلسفه ورزی پیشه کنند. این کار کمی نیست که فلسفه می تواند به بشر جهان نگری غیرشخصی بدهد. نظام های مختلف فلسفی روایت های گوناگونی از انسان و جهان به دست می دهند. صرف نظر از اینکه کدام روایت درست است و از کدام پنجره باید به جهان نگاه کرد آنچه اهمیت دارد این است که چنین کاری تمرین فهم کلی تر جهان و طرح راه های مختلف برای انتخاب ثمربخش ترین آن است. بشر نباید نگران باشد که فلسفه پیش فرض های مسلم او را به پرسش می کشد، این همان کاری است که برای پیشرفت و تحول باید صورت گیرد. جزم اندیشی از یک طرف و تقلید کورکورانه از سوی دیگر بزرگترین خطری است که بشر را تهدید می کند. پرورش فلسفی باید بتواند برای انسان سعه صدر به ارمغان آورد. وقتی انسان در باب رأی و نظر خویش گرفتار جزم اندیشی یا تقلید شود به صورت طبیعی نسبت به رأی و نظر مخالف خود تنفر پیدا می کند. فلسفه به ما می آموزد که وقتی شاهد کافی در اختیار نداریم از یقین و جزم به پرهیزیم وبا شرح صدر به رأی رقیب نگاه نماییم. این امر نه تنها در مورد عقاید دینی و سیاسی که درباره آداب و رسوم اجتماعی و خرده فرهنگ ها هم صادق است. اگر پیش از این فیلسوفان بشر را از جزم اندیشی، ظاهر گرایی و تقلید کورکورانه برحذر می داشتند و به او اخطار می دادند امروز اما بشر نه تنها به چشم خود نتایج خسارت بار جزم اندیشی و تعصب را دیده است که برای آن هزینه های بسیار هم کرده است. وقتی تفکر کلی جای خویش را به نظرگاه شخصی و جزمی می دهد سعه صدر تمام می شود، تکفیر و تنفر مجال پیدا می کند. وقتی انسان نگاه کلی پیدا می کند و از زندان تنگ و تاریک زمان و مکان خود رهایی می یابد می تواند از این درخت پرثمر میوه های شیرین در حیات فردی و اجتماعی برچیند. فلسفه کمک می نماید تا احساسات و عواطف ما جنبه خودبینانه پیدا نکند و به گرد من شخصی نچرخد. فلسفه باید بتواند عمل فردی و اجتماعی انسان را از دام خود محوری و خود نگری فردی و شخصی نجات دهد. بدبختی ها، جنگ ها، ظلم و غارت ها هرچند صورت نوین ولی خطرناک تری یافته اند. فناوری وپیشرفت علمی این کار را تسهیل هم کرده است. ابنای بشر امروز بیشتر از هر زمان دیگری نیازمند این نگاه کلی اند. بلای همه گیر کرونا شاهدی بود که در قرن بیست و یکم از غیب رسید. از الان که هنوز زمزمه کشف واکسن کرونا به گوش می رسد کشورهای فقیر وتوسعه نیافته را وحشت فرا گرفته است. اگر بشر بتواند بفهمد که کلی نگری در مقام عمل و عواطف و احساسات همانند مقام نظر به چه میزان مفید است آنگاه به راحتی می فهمد که رقابت های کنونی جهان ما به چه میزان احمقانه و خودخواهانه است. حاصل اینکه مهمترین عطای فلسفه برای بشر همین نگاه کلی است. این نگاه کلی ما را از اسارت خودپرستی نظری و عملی نجات می دهد. روزگار ما بیشتر از همیشه تاریخ نیازمند این نگاه است.


منبع:

1399/09/05
23:58:08
5.0 / 5
348
تگهای خبر: دانشگاه , فرهنگ , فناوری
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۴ بعلاوه ۴
جاویدانی