چرا در اضطراب آینده، حال کودکانمان را گم کرده ایم؟
به گزارش جاویدانی، عصرِ یکروز پاییزی، پشت درِ کلاس های آموزش زبان کودکان یا مؤسسات استعدادیابی، چهره ی والدینی را می بینیم که خسته از کارِ روزانه، با عشق و نگرانی منتظر فرزندان ۴ یا ۵ ساله ی خود نشسته اند.
اگر پای درددل هایشان بنشینیم، هیچ کس نیتِ بدی ندارد؛ همه از عشقی عمیق و نگرانی برای آینده ای مبهم حرف می زنند. والدینی که با تمام توان تلاش می کنند تا فرزندشان فردایی امن تر، مجهزتر و شاید جهانی تر داشته باشد. در جامعه ای که اخبارِ نااطمینانی از آینده هر روز به گوش می رسد، طبیعی است که غریزه والدگری به سوی «تجهیز حداکثری» کودک برای بقا یا حتی مهاجرت در آینده سوق پیدا کند.
اما در بین این تلاشهای عاشقانه و البته مضطربانه، پرسشی ظریف و حیاتی پنهان شده است: آیا ما در راه ساختنِ «آینده» برای کودکانمان، ناخواسته «اکنونِ» آنها را از دست نمی دهیم؟
اضطرابِ جمعی و کودکی هایی که زود بزرگ می شوند
امروزه در بخش بزرگی از طبقه متوسط، نوعی نگاه به تربیت شکل گرفته که میتوان آنرا «تربیت برای فردایی دیگر» نامید. هیچ والد و هیچ نهاد آموزشی ای دراین میان مقصرِ مطلق نیست؛ این بازتابِ یک اضطراب جمعی است. ما از سرِ دلسوزی، تقویمِ روزانه کودک را با کلاس های گوناگون پر می نماییم تا رزومه اش از همان خردسالی برای روز مبادا آماده باشد. اما این رویکرد، بارِ روانیِ سنگینی بر شانه های نحیفِ کودک می گذارد. کودکی که هنوز زبان مادری، قصه های سرزمینش و طبیعتِ اطرافش را به خوبی کشف نکرده، درگیرِ یادگیریِ نمادها و مهارت هایی برای سرزمینی دیگر و زمانی دیگر می شود.
در این فضا، کودک دیگر فرصت نمی کند کودکی کند. او تبدیل به یک «پروژه» می شود که باید به ثمر بنشیند. این در حالیست که بر مبنای رویکرد های انسان گرایانه در آموزش، کودک یک انسانِ کامل در «همین لحظه» است، نه فقط پیش نویسی برای یک بزرگسالِ موفق در آینده.
ریشه ها قبل از بال ها
تمثیل معروفی هست که می گوید ما باید به کودکانمان دو چیز بدهیم: اول «ریشه» و دوم «بال».
نگرانی از آینده سبب شده تا ما تمام تمرکزمان را بر دادنِ «بال» (مهارت های زبانی، رزومه تحصیلی و آمادگی برای رفتن) بگذاریم و از «ریشه» غافل شویم. ریشه یعنی پیوند با خاک، با فرهنگ، با خانواده و با محیطِ زیستِ اکنونِ کودک.
درختی که ریشه های عمیقی در خاکِ خود ندوانده باشد، حتی اگر شاخ و برگِ زیبایی پیدا کند، با نخستین طوفانِ بحران های هویتی در نوجوانی یا جوانی لطمه می بیند. کودکانی که بدون حسِ تعلق به محیطِ پیرامونشان بزرگ می شوند و از همان شروع نگاهشان به بیرون از مرزها شرطی شده است، بعدها در هر کجای جهان که باشند، امکان دارد نوعی احساس بی قراری و بی ریشگی (Alienation) را تجربه کنند.
بازگشت به «زمانِ حال» و پداگوژی صلح
کودکان، برعکس ما بزرگسالان، در «زمانِ حال» زندگی می کنند. آنها با بازی آزاد، با لمسِ خاک و آب، و با خیال پردازی های بی هدف است که جهان را می فهمند و سیستم عصبیِ خودرا تنظیم می کنند. وقتی ما اضطرابِ فردای خودمان را به دنیای امروزِ آنها تزریق می نماییم، صلحِ درونیِ آنها را برهم می زنیم.
مدرسه و خانه نباید پادگانی برای آماده سازیِ یک ماراتنِ طولانی و پرفشار باشند. آموزش و پرورشِ واقعی، بر پایه «اعتماد فعال» بنا می شود؛ اعتماد به این که اگر کودک امروز در محیطی سرشار از آرامش، احترام و غنی از تجربه های حسی رشد کند (و به اصطلاح به خوبی «بروید»)، فردا خودش تواناییِ انتخابِ مسیرِ زندگی اش را خواهد داشت.
سخن آخر: احترام به حقِ انتخاب
شاید زیباترین هدیه ای که می توانیم بعنوان والدین یا مربیانِ دغدغه مند به کودکانمان بدهیم، اینست که شتاب زدگی را کنار بگذاریم. بیایید بپذیریم که دلهره های ما برای آینده، هرچند برآمده از عشقی خالصانه است، اما نباید حقِ زیستن در «اکنون» را از کودک بگیرد.
بگذاریم کودکانمان ابتدا در بسترِ فرهنگی و طبیعیِ خودشان ریشه بدوانند، قد بکشند و جهانِ پیرامونشان را بشناسند. اگر روزی در جوانی تصمیم به رفتن گرفتند، این مهاجرت باید انتخابِ آگاهانه ی انسانی باشد که هویتش شکل گرفته و جهان را می شناسد، نه ماموریتی نانوشته که ما از خردسالی در کوله پشتیِ مهدکودکِ او قرار داده ایم. خردسالان ما حق دارند قبل از آنکه شهروندِ جهان شوند، شهروندِ کودکیِ خود باشند.
*طراح و پژوهشگر حوزه آموزش
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب